Transport kolejowy – kiedy się sprawdza?

Transport kolejowy sprawdza się wtedy, gdy potrzebujesz przewieźć duży lub regularny ładunek szybciej niż statkiem, ale taniej niż samolotem. Szczególnie dobrze wypada na średnich i długich trasach, w przewozach kontenerowych oraz przy dostawach z Chin do Europy. Sprawdź, kiedy kolej pasuje do konkretnego ładunku, budżetu i harmonogramu.

Transport kolejowy – kiedy się sprawdza?

Kolej jest rozsądnym wyborem dla firm, które szukają równowagi między czasem dostawy, kosztem i przewidywalnością. W relacji Chiny–Europa typowy tranzyt trwa około 12–20 dni, podczas gdy transport morski zajmuje zwykle 35–50 dni, a lotniczy 3–7 dni.

Ten środek transportu dobrze pasuje do elektroniki, części samochodowych, urządzeń przemysłowych, odzieży sezonowej oraz towarów konsumenckich. Produkty szybciej trafiają do magazynu, a kapitał krócej pozostaje zamrożony w ładunku znajdującym się w drodze. Czy zawsze trzeba wybierać samolot, gdy termin dostawy jest istotny? Niekoniecznie.

Przewóz kolejowy jest szczególnie korzystny przy regularnych wysyłkach, dużych partiach towaru i trasach łączących terminale kolejowe. Kontener może później trafić do odbiorcy transportem drogowym, tworząc przewóz intermodalny – z mniejszą liczbą operacji przeładunkowych.

Przewozy z Chin do Europy

Sieć Nowego Jedwabnego Szlaku łączy chińskie terminale, między innymi Xi’an, Chengdu, Chongqing, Yiwu i Zhengzhou, z punktami w Europie. Jednym z ważnych miejsc przeładunku są Małaszewicze. Różnice w szerokości torów na części trasy wymagają zmiany podwozia kontenera albo przeładunku towaru, co wpływa na całkowity czas dostawy.

Orientacyjny koszt kontenera 40’ z Chin do Polski może wynosić około 4000–8000 USD. Stawka zależy od relacji, sezonu, dostępności miejsca w pociągu, rodzaju ładunku, opłat terminalowych i zakresu obsługi. W modelu LCL, czyli przy mniejszej partii bez rezerwowania całego kontenera, koszt orientacyjny wynosi około 200–400 USD za m³.

Jak kolej wypada pod względem ekologii?

W Unii Europejskiej kolej odpowiada za około 0,38% emisji gazów cieplarnianych transportu, a w Polsce za 0,43%. Udział emisji samego dwutlenku węgla wynosi odpowiednio 0,37% w UE i około 0,4% w Polsce.

Dla całego transportu wynik wygląda szerzej. W 2021 roku transport odpowiadał w Polsce za 17,6% emisji gazów cieplarnianych, przy średniej unijnej wynoszącej 24,1%. W tym samym czasie sektor energetyczny generował w Polsce 39,8% emisji, podczas gdy średnia dla Unii Europejskiej wynosiła 23,7%.

Na niską energochłonność kolei wpływają elektryfikacja linii, mniejsze opory toczenia i aerodynamika pojazdów. Jeden pociąg z jednym maszynistą może przewieźć ładunek o masie 1000 ton. W transporcie drogowym do takiego zadania potrzeba co najmniej 36 ciężarówek i 36 kierowców.

Hałas i koszty zewnętrzne

Kolej generuje mniej hałasu w przeliczeniu na przewiezionych pasażerów lub tonę ładunku niż większość innych gałęzi transportu. Europejska Agencja Środowiska podaje, że długotrwały hałas transportowy silnie drażni co najmniej 18 milionów osób w UE, a u 5 milionów powoduje poważne zaburzenia snu.

Ograniczaniu hałasu służą ciche wstawki hamulcowe, szlifowanie torów, rozwój elektryfikacji, modernizacja infrastruktury miejskiej i kolej dużych prędkości. Koszty zewnętrzne, obejmujące między innymi skutki wypadków i zanieczyszczeń, są szacunkowe, lecz kolej należy do najmniej obciążających środków transportu.

Jak kolej wypada pod względem bezpieczeństwa i wydajności?

Wydajność kolei wynika z dużej pojemności pociągów oraz możliwości przewozu ciężkich ładunków w jednym składzie. CER, czyli Wspólnota Kolei Europejskich oraz Zarządców Infrastruktury Kolejowej, wskazuje kolej jako rozwiązanie korzystne dla całego systemu transportowego, zwłaszcza w porównaniu z coraz cięższymi pojazdami drogowymi.

Statystyki wypadkowości również przemawiają na korzyść tego środka transportu. W 2022 roku w wypadkach drogowych zginęło 1017 kierowców i pasażerów samochodów osobowych oraz ciężarowych. W wypadkach pociągów śmierć poniosły trzy osoby, a wśród pasażerów kolei nie odnotowano rannych.

W całej gałęzi transportu kolejowego zginęło wówczas 165 osób. Były to przede wszystkim osoby przebywające w miejscach niedozwolonych, nieprzestrzegające zasad poruszania się przy torach albo uczestniczące w kolizjach pociągów z pojazdami drogowymi. Ryzyko dotyczące pasażera pociągu pozostaje więc bardzo niskie.

Ograniczenia infrastruktury

Nie każda trasa nadaje się do przewozu kolejowego. Potrzebny jest dostęp do terminala, wolna przestrzeń w składzie oraz możliwość dowozu i odbioru kontenera. Na granicach o różnej szerokości torów mogą wystąpić przeładunki, a końcowy etap często wymaga użycia samochodu ciężarowego.

W przewozach pasażerskich problemem bywa overcrowding, czyli przepełnienie pociągów. Brak miejsca siedzącego przez kilka kilometrów jest zwykle do zniesienia, lecz godzinna podróż w tłoku staje się uciążliwa. Operator może zwiększyć częstotliwość kursów, wydłużyć składy albo zmienić rozkład jazdy.

Kiedy lepiej wybrać statek, samolot albo samochód?

Transport morski pozostaje najtańszy przy dużych wolumenach i niskiej wartości jednostkowej towaru. Obsługuje około 80% światowych przewozów, lecz trasa z Dalekiego Wschodu do Europy może trwać 5–8 tygodni. Dobrze pasuje do surowców, materiałów budowlanych i trwałych wyrobów przemysłowych.

Transport lotniczy wybiera się przy pilnych, lekkich i drogich przesyłkach. Dostawa z Azji do Europy zajmuje często kilkanaście godzin w samym przewozie, a cała usługa od drzwi do drzwi zwykle 2–5 dni. Cena za kilogram może być jednak wielokrotnie wyższa niż przy frachcie morskim.

Samochód zapewnia największą elastyczność na ostatnim odcinku oraz dostawę do konkretnego adresu. Ma jednak mniejszą wydajność przy ciężkich ładunkach, wyższą emisję w przeliczeniu na tonę i większą podatność na korki.

Przy wyborze policz nie tylko fracht, lecz także odprawę celną, dowóz do terminala, przeładunki, magazynowanie, ubezpieczenie oraz końcową dostawę. Dla stabilnych relacji importowych kolej często daje przewidywalniejszy harmonogram niż statek. Przy małych partiach LCL pozwala opłacić tylko zajętą przestrzeń, zamiast całego kontenera.