Transport intermodalny – co to jest i jak działa?

Transport intermodalny łączy co najmniej dwie gałęzie transportu, ale przez całą trasę zachowuje jedną jednostkę ładunkową – najczęściej kontener, naczepę albo nadwozie wymienne. Sam towar nie jest przeładowywany przy zmianie ciężarówki na pociąg, statek lub inny środek przewozu. Sprawdź, jak działa ten model, czym różni się od transportu multimodalnego i kiedy opłaca się go zastosować.

Na czym polega transport intermodalny?

Transport intermodalny to przewóz ładunku z użyciem co najmniej dwóch gałęzi transportu oraz jednej jednostki ładunkowej na całej trasie. Kontener może najpierw trafić na samochód ciężarowy, później na wagon kolejowy, a następnie na statek. Zmieniają się środki przewozu, lecz zawartość kontenera pozostaje na swoim miejscu.

Taki sposób organizacji ogranicza liczbę operacji przeładunkowych. Terminal przenosi całą jednostkę za pomocą suwnicy, dźwigu albo samojezdnej maszyny, zamiast rozpakowywać towar i umieszczać go w innym opakowaniu. Zmniejsza to ryzyko uszkodzenia, kradzieży oraz pomyłek przy kompletowaniu dostawy.

Przewóz odbywa się zwykle na podstawie jednej umowy i jednego dokumentu przewozowego. Jeden operator odpowiada za przebieg dostawy, choć poszczególne odcinki mogą realizować różni przewoźnicy. Z punktu widzenia nadawcy upraszcza to rozliczenia i kontakt podczas obsługi zlecenia.

Transport intermodalny wymaga połączenia minimum dwóch gałęzi transportu oraz zachowania tej samej jednostki ładunkowej od nadawcy do odbiorcy.

Jaką jednostkę ładunkową stosuje się najczęściej?

Największy udział mają kontenery, które stanowią ponad 95% jednostek wykorzystywanych w polskich przewozach intermodalnych. Stosuje się także nadwozia wymienne, naczepy samochodowe i pojemniki specjalne, w tym cysterny kontenerowe do przewozu cieczy.

Standaryzowane wymiary pozwalają przenosić jednostkę między wagonem, statkiem i podwoziem ciężarówki. W przewozach drogowo-kolejowych dopuszczalna masa całkowita zestawu może – po spełnieniu wymagań prawnych – wzrosnąć z 40 do 44 ton. W praktyce wybrane rozwiązania pozwalają przewozić około 26 ton ładunku w jednym kontenerze.

Jak przebiega przewóz intermodalny?

Najczęściej pierwszy i ostatni odcinek wykonuje transport drogowy, a najdłuższą część trasy przejmuje kolej, żegluga morska lub śródlądowa. Samochód odbiera kontener od nadawcy i dostarcza go do terminala. Tam urządzenia przeładunkowe ustawiają całą jednostkę na platformie kolejowej lub statku.

Po pokonaniu głównego odcinka kontener trafia do terminala znajdującego się bliżej miejsca przeznaczenia. Ostatni dowóz znów realizuje ciężarówka. W ten sposób możliwa jest usługa door-to-door, czyli przewóz od miejsca nadania do wskazanego odbiorcy bez wyjmowania towaru z jednostki.

Najpopularniejsze połączenia gałęzi transportu

Wybór wariantu zależy od długości trasy, rodzaju ładunku, dostępności terminali i terminów rejsów lub pociągów. W praktyce spotyka się między innymi:

• przewozy drogowo-kolejowe,
• przewozy drogowo-morskie,
• przewozy kolejowo-morskie,
• przewozy kolejowo-drogowo-rzeczne,
• przewozy drogowo-lotnicze,
• przewozy kolejowo-drogowo-lotnicze.

Przykładowa trasa może rozpocząć się w Krakowie. Ciężarówka przewozi kontener do terminala w Gdyni, statek dostarcza go do Szwecji, a kolej i samochód realizują dalszy odcinek do odbiorcy w Finlandii. Towar nie zmienia opakowania transportowego.

Czym jest transport kombinowany?

Transport kombinowany stanowi szczególny rodzaj przewozu intermodalnego. Jego główna część odbywa się koleją, statkiem morskim albo żeglugą śródlądową, natomiast odcinki drogowe powinny być możliwie krótkie. W relacji kolejowo-drogowej przyjmuje się zwykle limit do 100 km, a w relacji morsko-drogowej do 150 km.

Do przewozu naczep na wagonach używa się także systemu piggyback, nazywanego transportem na barana. Wagon przewozi całą naczepę lub zestaw przystosowany do takiej operacji. Po dotarciu do terminala naczepę może przejąć kolejny ciągnik siodłowy.

Intermodalny, multimodalny czy kombinowany?

Wszystkie trzy pojęcia dotyczą wykorzystania różnych gałęzi transportu, ale nie oznaczają tego samego. Rozróżnienie wynika przede wszystkim z tego, czy jednostka ładunkowa pozostaje niezmieniona oraz jaki środek wykonuje główną część przewozu.

Transport multimodalny dopuszcza przepakowanie ładunku, na przykład z naczepy plandekowej do kontenera. Transport intermodalny jest jego węższą odmianą, ponieważ wymaga zachowania tej samej jednostki. Dokument Terminology on Combined Transport, przygotowany przez instytucje europejskie i Europejską Komisję Gospodarczą ONZ, uporządkował te definicje.

Jakie zalety i ograniczenia ma transport intermodalny?

Największe korzyści pojawiają się przy długich trasach krajowych, międzynarodowych, kontynentalnych i międzykontynentalnych. Kolej oraz statek mogą przewozić duże partie ładunku niższym kosztem jednostkowym niż ciężarówki, a samochód zapewnia dostawę na pierwszym i ostatnim kilometrze.

Korzyści dla przewoźnika i nadawcy

Na wybranych kierunkach koszt przewozu może być niższy nawet o kilkadziesiąt procent, a w określonych relacjach spadek sięga około połowy. Cena jest też mniej podatna na sezonowe braki kierowców i pojazdów. Brak przeładunku samego towaru ogranicza ryzyko zniszczenia oraz włamania do przestrzeni ładunkowej.

Ważny jest także aspekt środowiskowy. W przywoływanych danych udział transportu drogowego w emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej wynosi około 70%, kolejowego 0,5%, a morskiego 13,5%. Na konkretnej trasie Sevilla–Poznań przewóz 24 ton ładunku intermodalnie zmniejszył emisję CO₂ o 72% względem transportu ciężarówkami Euro VI.

Kiedy pojawiają się trudności?

Intermodalność wymaga dostępu do terminali, platform kolejowych, dźwigów, suwnic i systemów organizujących ruch jednostek. Sam przejazd może być wolniejszy na krótkiej trasie, ponieważ trzeba dopasować go do rozkładu pociągu lub rejsu. Statek kontenerowy często odpływa raz w tygodniu, a kontener musi trafić do portu przed ustalonym terminem granicznym.

Ograniczeniem bywa także monitoring. Armator może wskazywać pozycję statku w wybranych punktach, lecz nie zawsze zapewnia ciągłe śledzenie kontenera. Dochodzą różnice w przepisach celnych i wagowych państw znajdujących się na trasie. Przewóz żywych zwierząt zwykle nie mieści się w tym modelu.

Jak wygląda transport intermodalny w Polsce?

Według danych GUS za 2022 rok w Polsce działało 35 aktywnych terminali przeładunkowych: 31 lądowych, obsługujących głównie relacje kolejowo-drogowe, oraz 4 morskie. W portach przeładowano 3062 tys. TEU, a w węzłach kolejowych 2836 tys. TEU. Rok wcześniej wartości wynosiły odpowiednio 3186 tys. i 2920 tys. TEU.

Polska korzysta z położenia w centrum Europy oraz dostępu do Morza Bałtyckiego. Barierą pozostaje stan części infrastruktury kolejowej i mała liczba terminali we wschodniej oraz północno-wschodniej części kraju. W 2026 roku przy planowaniu relacji trzeba więc sprawdzić nie tylko cenę, lecz także przepustowość terminala, częstotliwość połączeń i czas oczekiwania na przeładunek.

Rozwój infrastruktury wspiera program FENX.05.06, dla którego przewidziano 800 mln zł. Środki obejmują między innymi budowę i modernizację terminali, urządzeń przeładunkowych, systemów telematycznych, taboru kolejowego oraz intermodalnych jednostek ładunkowych z wyłączeniem kontenerów. Maksymalny poziom dofinansowania wydatków kwalifikowanych wynosi 50%, a podatek VAT pozostaje kosztem niekwalifikowanym.